Quy tắc 50/20/30 là gì? Cách áp dụng trong quản lý tài chính cá nhân

Quy tắc 50 20 30 là gì?

Định nghĩa quy tắc 50 20 30

Quy tắc 50/20/30 là phương pháp quản lý ngân sách đơn giản, giúp bạn phân chia thu nhập thành 3 nhóm với tỷ lệ cụ thể:

• 50% cho chi tiêu thiết yếu: Các khoản chi không thể thiếu như nhà ở, ăn uống, đi lại, hóa đơn tiện ích
• 20% cho tiết kiệm và đầu tư: Xây dựng quỹ dự phòng và các khoản đầu tư sinh lời
• 30% cho nhu cầu cá nhân: Du lịch, giải trí, mua sắm, sở thích

Quy tắc này được Senator Elizabeth Warren giới thiệu trong cuốn sách "All Your Worth: The Ultimate Lifetime Money Plan" xuất bản năm 2005, và đến nay vẫn là một trong những phương pháp quản lý tài chính cá nhân phổ biến nhất.

Chi tiết về 3 nhóm chi tiêu:

Nhóm chi tiêu thiết yếu – 50%

Đây là những khoản chi bạn không thể loại bỏ để duy trì cuộc sống và công việc, bao gồm:

• Tiền thuê nhà hoặc trả góp mua nhà
• Chi phí ăn uống hàng ngày (thực phẩm tươi sống, bữa ăn tại nhà)
• Tiền điện, nước, internet
• Chi phí đi lại (xăng xe, phương tiện công cộng)
• Bảo hiểm y tế, bảo hiểm bắt buộc
• Các khoản nợ tối thiểu phải trả

Nếu phần chi tiêu thiết yếu vượt quá 50%, bạn có thể xem xét:

• Tìm chỗ ở với mức giá phù hợp hơn hoặc tìm người chia sẻ chi phí
• Hạn chế ăn ngoài, tự nấu ăn tại nhà
• Sử dụng phương tiện công cộng thay vì xe cá nhân
• Cắt giảm các dịch vụ không thực sự cần thiết

Nhóm tiết kiệm và đầu tư – 20%

Phần này giúp bạn xây dựng nền tảng tài chính vững chắc cho tương lai:

• Quỹ dự phòng: Tích lũy đủ chi phí sinh hoạt cho 3-6 tháng
• Tiết kiệm ngắn hạn: Cho các mục tiêu cụ thể như mua xe, du lịch, kết hôn
• Đầu tư dài hạn: Chứng chỉ quỹ, cổ phiếu, bất động sản
• Tiết kiệm hưu trí: Bảo hiểm hưu trí tự nguyện, quỹ hưu trí

Theo khảo sát của Công ty Tài chính Prudential năm 2024, chỉ 38% người Việt có quỹ dự phòng đủ cho 3 tháng chi tiêu. Việc duy trì 20% tiết kiệm sẽ giúp bạn nằm trong nhóm người có tài chính an toàn hơn.

Nhóm chi tiêu cá nhân – 30%

Đây là phần linh hoạt nhất, giúp bạn tận hưởng cuộc sống:

• Ăn uống ngoài, café, gặp gỡ bạn bè
• Du lịch, nghỉ dưỡng
• Mua sắm quần áo, phụ kiện
• Giải trí: xem phim, sự kiện, concert
• Sở thích cá nhân: thể thao, học thêm, đọc sách
• Các dịch vụ cao cấp: spa, gym, streaming

Nhóm này chiếm tỷ lệ cao (30%) vì nó bao gồm nhiều hoạt động khác nhau và mang tính cá nhân hóa. Bạn có thể điều chỉnh linh hoạt tùy theo ưu tiên của mình.

>>> Xem thêm: Phương pháp Kakeibo và cách tiết kiệm hiệu quả của người Nhật Bản

Quy tắc 50 20 30

Ai nên áp dụng quy tắc 50 20 30?

Quy tắc 50/20/30 phù hợp với:

• Người mới bắt đầu quản lý tài chính: Nếu bạn chưa từng có kế hoạch chi tiêu rõ ràng, quy tắc này là điểm khởi đầu tuyệt vời nhờ tính đơn giản và dễ nhớ.
• Người có thu nhập ổn định: Với mức lương cố định hàng tháng, bạn dễ dàng tính toán và phân bổ theo tỷ lệ 50/20/30.
• Người đã thanh toán hết nợ xấu: Quy tắc này hoạt động tốt nhất khi bạn không còn áp lực từ các khoản nợ lãi suất cao như nợ thẻ tín dụng, vay tiêu dùng.

Những trường hợp cần cân nhắc:

• Sinh viên mới ra trường: Nếu bạn có khoản nợ học phí hoặc thu nhập còn thấp, có thể điều chỉnh tỷ lệ thành 60/20/20 (tăng chi tiêu thiết yếu, giảm chi tiêu cá nhân) cho đến khi tình hình tài chính ổn định hơn.
• Người có nhiều khoản nợ: Ưu tiên thanh toán nợ trước khi áp dụng quy tắc này. Bạn có thể tạm thời phân bổ 50/30/20, trong đó 30% dành cho trả nợ và tiết kiệm, 20% cho nhu cầu cá nhân.
• Người sống ở thành phố lớn: Tại Hà Nội, TP.HCM, chi phí sinh hoạt thường cao hơn mức trung bình. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê năm 2024, chi tiêu cho nhà ở và sinh hoạt tại 2 thành phố này có thể chiếm đến 55-60% thu nhập. Trong trường hợp này, bạn có thể điều chỉnh thành 60/15/25.
• Người có thu nhập không ổn định: Nếu bạn làm freelance hoặc kinh doanh với thu nhập biến động, hãy xem xét các phương pháp khác linh hoạt hơn như quy tắc 6 chiếc lọ hoặc ngân sách theo phần trăm biến động.

>>> Đọc ngay: Quy tắc 6 chiếc lọ - Phương pháp giúp bạn quản lý chi tiêu tốt hơn

Quy tắc 50 20 30 không phải phù hợp với tất cả

Ưu điểm, nhược điểm của quy tắc 50 20 30

Ưu điểm:

• Đơn giản, dễ nhớ: Chỉ cần nhớ 3 con số: 50-20-30, không phức tạp như các phương pháp khác
• Linh hoạt: Áp dụng được cho nhiều mức thu nhập và hoàn cảnh khác nhau
• Cân bằng: Vừa đảm bảo nhu cầu hiện tại, vừa lo cho tương lai, vừa tận hưởng cuộc sống
• Khuyến khích tiết kiệm: 20% cho tiết kiệm/đầu tư là một tỷ lệ hợp lý, giúp xây dựng tài sản dài hạn
• Tránh chi tiêu quá mức: Giới hạn rõ ràng giúp bạn kiểm soát được thói quen tiêu tiền
• Dễ theo dõi: Bạn có thể dùng app, Excel hoặc sổ tay đơn giản để quản lý

Nhược điểm:

• Không phù hợp với thu nhập thấp: Khi chi tiêu thiết yếu đã chiếm >50%, việc để dành 20% để tiết kiệm là điều tương đối khó khăn
• Quá chung chung: Không phân chia chi tiết các khoản mục trong từng nhóm
• Thiếu tính cá nhân hóa: Không tính đến hoàn cảnh riêng như người có con nhỏ, người nuôi cha mẹ già
• Đòi hỏi kỷ luật cao: Dễ phá vỡ nếu không tự kiểm soát được bản thân
• Không đề cập đến nợ: Quy tắc gốc không hướng dẫn cách xử lý nợ cao lãi suất

Ưu điểm, nhược điểm của quy tắc 50 20 30

Chi tiết cách áp dụng quy tắc 50 20 30 hiệu quả

Tính tổng thu nhập

Bắt đầu bằng việc tính toán tổng thu nhập hàng tháng của bạn. Đây bao gồm tất cả các nguồn thu nhập như lương, tiền thưởng, thu nhập từ việc kinh doanh, hoặc thu nhập thụ động từ các nguồn đầu tư.

Phân tích thói quen chi tiêu và nhu cầu thiết yếu

Trước hết, cần phân tích thói quen chi tiêu hiện tại và xác định nhóm nhu cầu cần thiết. Nhóm này chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng thu nhập của bạn, khoảng 50%. Nhóm này bao gồm những chi tiêu không thể loại bỏ, đảm bảo cuộc sống và công việc của bạn.

Phân tích thói quen chi tiêu sẽ giúp bạn nhận ra những điểm yếu quan trọng trong việc quản lý tài chính cá nhân. Ví dụ, bạn có thể đang sống ở một căn hộ thành phố với mức thuê cao, vượt quá khả năng chi trả và gây mất cân đối với các nhu cầu khác. Điều quan trọng là tìm giải pháp như chia sẻ thuê hoặc tìm một căn hộ giá cả phải chăng hơn để điều chỉnh mức chi tiêu.

Hãy xem xét tiền chi tiêu cho nhu cầu ăn uống và sinh hoạt. Có thể một số khoản tiền được chi tiêu chỉ để đáp ứng sở thích ăn uống mà không phải là cần thiết hoặc lành mạnh đối với bạn. Hãy cắt giảm những bữa ăn đắt đỏ, đồ ăn nhanh hoặc thức ăn không cần thiết. Thay vào đó, hãy quyết định nấu ăn tại nhà và chọn thực phẩm tươi để chăm sóc sức khỏe và tiết kiệm tiền.

Hãy xem xét các danh mục chi tiêu trong nhóm nhu cầu cần thiết và ưu tiên những khoản chi tiêu quan trọng, cần thiết và không thể tránh được. Xem xét các danh mục mà bạn có thể cắt giảm và điều chỉnh để đảm bảo tỷ lệ chi tiêu dưới 50%.

>>> Xem thêm: Cách nuôi heo đất tiết kiệm tiền hiệu quả, việc nhỏ, ý nghĩa lớn

Lên kế hoạch cho tương lai dài hạn

Sau khi phân tích chi tiêu xong thì bạn cần lên kế hoạch cho tương lai dài hạn. Cụ thể, bạn cần xác định kế hoạch tài chính tổng thể và mục tiêu cụ thể. Ví dụ, bạn có thể đặt mục tiêu mua một ngôi nhà riêng, mở một trang trại, nghỉ hưu sớm hoặc thực hiện những ước mơ khác. Kế hoạch này sẽ giúp bạn phân tích và điều chỉnh chi tiêu hàng ngày để tiến gần hơn đến mục tiêu của mình.

Lên kế hoạch và đặt mục tiêu tài chính sẽ cung cấp động lực cho bạn trong việc quản lý tài chính hiệu quả. Bạn cần xác định những hành động cụ thể để tiến dần đến mục tiêu của mình, ví dụ như đạt độc lập tài chính vào tuổi 40, mua nhà vào tuổi 30 hoặc chuẩn bị hưu vào tuổi 50. Điều này sẽ giúp bạn tìm kiếm các giải pháp và cơ hội để tăng thu nhập, đầu tư và tích lũy tài sản để đáp ứng mục tiêu dài hạn của mình.

Ngoài ra, bạn cũng có thể tìm kiếm các nguồn thu nhập thụ động để bổ sung vào quỹ tích lũy và phục vụ mục tiêu dài hạn bao gồm đầu tư vào bất động sản, cổ phiếu, đầu tư vàng, tích luỹ,...

Xem thêm về Giá NET

Áp dụng quy tắc 50 20 30 hiệu quả theo các bước chi tiết

Phân chia tiền theo quy tắc 50 20 30 dựa trên tổng thu nhập

Sau khi đã thiết lập kế hoạch với các mục chi tiết thì bạn cần phân phối tổng thu nhập dựa trên nguyên tắc 50 20 30. Tuy nhiên, cần linh hoạt và điều chỉnh phù hợp với tình hình tài chính hiện tại. Nếu bạn đang có các khoản vay tài chính, cần ưu tiên hoàn trả trước để có sự kiểm soát tài chính tốt hơn. Trong trường hợp này, có thể cắt giảm 10% chi tiêu cho thuê nhà, đi lại hoặc ăn uống để tập trung vào việc trả nợ.

Phân bổ 50% tổng thu nhập cho các nhu cầu cần thiết, 20% cho tích lũy và đầu tư, và 30% cho các nhu cầu cá nhân. Tuy nhiên, việc điều chỉnh tỷ lệ phụ thuộc vào tổng thu nhập, nhu cầu sinh hoạt, nhà ở và sở thích cá nhân của mỗi người. 

Ngoài ra, trong phần tiền tích lũy, đầu tư, cần tuân thủ nguyên tắc an toàn. Tiền tích lũy không nên được sử dụng dễ dàng và cần được duy trì. Có thể sử dụng các công cụ tiết kiệm như tài khoản ngân hàng hoặc ứng dụng quản lý tiết kiệm trực tuyến. Hãy nhớ rằng việc tích lũy sớm càng tốt cho tương lai của bạn, ngay cả khi số tiền tích lũy hiện tại không lớn.

>>> Đọc ngay: 7 loại tiền không nên tiết kiệm để có cuộc sống tốt hơn

Ví dụ áp dụng quy tắc 50 20 30 với mức lương 9 triệu

Với mức lương 9 triệu đồng, ta có thể áp dụng quy tắc phân phối 50 20 30 như sau:

• 50% cho nhu cầu cần thiết (4.5 triệu đồng): Sử dụng chi tiêu hàng ngày như tiền thuê nhà, tiền điện, nước, tiền đi lại, tiền ăn uống hàng ngày. Tiền trả nợ hoặc khoản vay tài chính.

• 20% cho tích lũy và đầu tư (1.8 triệu đồng): Tiền tích lũy dự phòng để xây dựng quỹ dự trữ khẩn cấp và đầu tư vào các công cụ tài chính như quỹ đầu tư, cổ phiếu, hoặc tài sản bất động sản.

• 30% cho nhu cầu cá nhân (2.7 triệu đồng): Hoạt động giải trí, du lịch, mua sắm, sở thích cá nhân, hoặc các hoạt động vui chơi hoặc tham gia các khóa học hoặc đầu tư vào việc phát triển bản thân.

Lưu ý rằng tỷ lệ phân bổ có thể thay đổi tùy thuộc vào ưu tiên và sở thích cá nhân. Nếu muốn tích lũy và đầu tư nhiều hơn, có thể giảm phần cho nhu cầu cá nhân hoặc tìm cách tăng thu nhập bằng việc tăng cường kỹ năng hoặc tìm kiếm nguồn thu nhập thụ động.

Ví dụ áp dụng quy tắc 50 20 30 với mức lương 9 triệu

Những lưu ý khi áp dụng quy tắc 50 20 30

Dưới đây là một số lưu ý để áp dụng quy tắc 50 20 30 hiệu quả:

• Bạn hãy đảm bảo rằng mình kiên trì theo đuổi quy tắc, cần tuân thủ, kỷ luật và tỉnh táo.
• Nên tuân thủ phương châm "Tiết kiệm trước - Chi tiêu sau" thay vì "Chi tiêu trước - Tiết kiệm sau".
• Không phải tất cả thu nhập đều phù hợp với quy tắc ngân sách 50/20/30. Mỗi người có tình hình tài chính và ưu tiên riêng, vì vậy có thể cần điều chỉnh quy tắc này để phù hợp với tình hình cá nhân.
• Quy tắc này không khuyến khích tăng tỷ lệ chi tiêu cho nhu cầu thiết yếu và nhu cầu cá nhân khi thu nhập tăng lên. Thay vào đó, nó nhấn mạnh việc tích lũy và đầu tư để tạo ra lợi ích dài hạn cho tài chính cá nhân.

Những lưu ý khi áp dụng quy tắc 50 20 30 bạn cần biết

Quy tắc 50/20/30 đã trở thành một phương pháp quản lý ngân sách rất hiệu quả nhờ những nguyên tắc đơn giản mà nó mang lại. Cùng đón đọc những bài viết về thu nhập & chi tiêu của Tikop trong những bài viết sau nhé!