Chi phí cơ hội là gì? Cách tính chi phí cơ hội có ví dụ chi tiết

Chi phí cơ hội là gì?

Khái niệm chi phí cơ hội

Chi phí cơ hội (Opportunity Cost) là giá trị của lựa chọn tốt nhất tiếp theo mà bạn phải bỏ qua khi đưa ra một quyết định. Nói cách khác, đây chính là "cái giá" bạn phải trả khi chọn phương án A thay vì phương án B.

Trong kinh tế học, chi phí cơ hội được xem là một trong những khái niệm nền tảng giúp đánh giá hiệu quả của mọi quyết định - từ cá nhân đến doanh nghiệp và cả quốc gia.

Ví dụ về chi phí cơ hội

Giả sử, bạn có 200 triệu đồng và đang cân nhắc giữa hai lựa chọn:

• Gửi tiết kiệm ngân hàng với lãi suất 6%/năm, lợi nhuận lúc này là: 12 triệu đồng/năm
• Đầu tư vào quỹ mở với lợi nhuận kỳ vọng 10%/năm, lợi nhuận: 20 triệu đồng/năm

Nếu bạn chọn gửi tiết kiệm vì muốn gửi tiền an toàn, không sẵn sàng mạo hiểm, chi phí cơ hội là 8 triệu đồng (20 triệu - 12 triệu) - khoản lợi nhuận mà bạn có thể có được nếu chọn đầu tư quỹ mở.

(Dịch: Opportunity Cost là chi phí cơ hội) Chi phí cơ hội là chi phí sinh ra từ những lựa chọn bị bỏ qua

Ý nghĩa của chi phí cơ hội

Chi phí cơ hội giúp bạn nhìn thấy toàn bộ bức tranh tổng thể của một quyết định, không chỉ những gì bạn nhận được, mà còn cả những gì bạn đã bỏ lỡ.

Trong đầu tư và quản lý tài chính, việc tính toán chi phí cơ hội giúp bạn:

• So sánh hiệu quả giữa các phương án đầu tư
• Đưa ra quyết định hợp lý hơn về phân bổ nguồn lực
• Tối ưu hóa lợi nhuận từ tài sản hiện có
• Tránh bỏ lỡ các cơ hội sinh lời tốt hơn

Chi phí cơ hội có nhiều lợi ích tiềm tàng

Tại sao lại phát sinh chi phí cơ hội?

Chi phí cơ hội phát sinh do hai nguyên nhân chính:

1. Nguồn lực khan hiếm: Thời gian, tiền bạc, nhân lực... đều có giới hạn. Khi bạn sử dụng chúng cho mục đích này, bạn không thể sử dụng cho mục đích khác cùng lúc.

2. Phải lựa chọn giữa nhiều phương án: Trong cuộc sống và kinh doanh, bạn luôn phải đối mặt với nhiều lựa chọn. Khi chọn một, bạn tự động từ bỏ những lựa chọn còn lại - và đó chính là lúc chi phí cơ hội xuất hiện.

Các quy luật của chi phí cơ hội

Chi phí cơ hội tăng dần

Quy luật chi phí cơ hội tăng dần (The Law of Increasing Opportunity Cost) phát biểu: Khi bạn phân bổ ngày càng nhiều nguồn lực khan hiếm vào một hoạt động cụ thể, chi phí cơ hội cho mỗi đơn vị nguồn lực bổ sung sẽ tăng lên.

Ví dụ: Một doanh nghiệp sản xuất đang chuyển dần nguồn lực từ sản xuất sản phẩm A sang sản phẩm B. Ban đầu, việc chuyển đổi 10% nguồn lực có thể chỉ làm giảm 5% sản lượng A. Nhưng khi chuyển thêm 10% nữa, sản lượng A có thể giảm tới 8-10%.

Điều này xảy ra vì nguồn lực không phải lúc nào cũng có thể thay thế hoàn hảo cho nhau. Các nguồn lực phù hợp nhất được chuyển đổi trước, sau đó là các nguồn lực kém phù hợp hơn.

Chi phí cơ hội tăng dần

Chi phí cơ hội giảm dần

Quy luật chi phí cơ hội giảm dần thể hiện: Khi bạn giảm bớt nguồn lực đầu vào cho một hoạt động, chi phí cơ hội cho mỗi đơn vị nguồn lực giảm bớt sẽ giảm dần.

Quy luật này ít phổ biến hơn trong thực tế kinh doanh, nhưng có thể xảy ra trong một số trường hợp đặc biệt như khi có lợi thế theo quy mô hoặc hiệu ứng học tập.

Chi phí cơ hội giảm dần

Ưu và nhược điểm của chi phí cơ hội

Ưu điểm

• Hỗ trợ ra quyết định tốt hơn: Chi phí cơ hội giúp bạn nhìn nhận đầy đủ giá trị thực của các lựa chọn, từ đó chọn phương án mang lại lợi ích cao nhất.
• So sánh hiệu quả giữa các phương án: Bạn có thể lượng hóa và so sánh các lựa chọn một cách khách quan, tránh quyết định cảm tính.
• Tối ưu hóa nguồn lực: Việc tính chi phí cơ hội giúp phân bổ nguồn lực (tiền, thời gian, nhân lực) vào những hoạt động có giá trị cao nhất.
• Tư duy dài hạn: Khái niệm này khuyến khích bạn suy nghĩ về tác động lâu dài của các quyết định hiện tại.

Nhược điểm

• Khó đo lường chính xác: Chi phí cơ hội là chi phí tương lai, dựa trên dự đoán, nên khó có thể định lượng chính xác 100%.
• Tốn thời gian phân tích: Để so sánh đầy đủ các phương án, bạn cần nghiên cứu, thu thập thông tin và tính toán kỹ lưỡng - điều này không phải lúc nào cũng khả thi khi cần quyết định nhanh.
• Không thể ghi nhận trong sổ sách: Chi phí cơ hội không phải là chi phí kế toán thực tế, nên không được ghi nhận trong báo cáo tài chính.
• Có thể dẫn đến việc do dự: Quá chú trọng vào chi phí cơ hội đôi khi khiến người ra quyết định do dự, lo sợ bỏ lỡ và không dám hành động.

Chi phí cơ hội có nhiều ưu và nhược điểm

Cách tính chi phí cơ hội đơn giản nhất

Chi phí cơ hội sẽ được tính theo công thức sau:

Trong đó:

• OC (Opportunity Cost): Chi phí cơ hội
• FO (Forgone Option): Lợi ích của lựa chọn tốt nhất trong các phương án bị loại bỏ
• CO (Chosen Option): Lợi ích của phương án bạn đã chọn

Ví dụ: 

Anh Minh có 200 triệu đồng và đang cân nhắc giữa hai phương án đầu tư:

Phương án 1: Đầu tư chứng khoán với lợi nhuận dự kiến 10%/năm → Lợi nhuận: 20 triệu đồng/năm

Phương án 2: Mua thiết bị sản xuất mới cho cửa hàng, lợi nhuận dự kiến 8%/năm → Lợi nhuận: 16 triệu đồng/năm

Giả sử anh Minh chọn phương án 2 (mua thiết bị), chi phí cơ hội sẽ được tính như sau:

OC = FO - CO = 20 triệu - 16 triệu = 4 triệu đồng

Như vậy, chi phí cơ hội của quyết định này là 4 triệu đồng - khoản lợi nhuận tiềm năng mà anh Minh đã bỏ lỡ khi không chọn đầu tư chứng khoán.

Phân biệt chi phí chìm và chi phí cơ hội

Lưu ý rằng, khi quyết định tài chính, bạn nên tập trung vào chi phí cơ hội (lợi ích tương lai) chứ không nên bị "mắc kẹt" bởi chi phí chìm (chi phí quá khứ). Điều này giúp bạn đưa ra quyết định hợp lý hơn.

Chi phí cơ hội và chi phí chìm

Phân biệt chi phí cơ hội và rủi ro

Rủi ro là khả năng lợi nhuận thực tế và dự kiến của nhà đầu tư khác nhau, họ có thể mất một khoản tiền gốc. Còn chi phí cơ hội liên quan đến khả năng lợi tức của khoản đầu tư đã lựa chọn thấp hơn so với phương án đã loại bỏ. 

Xem thêm: Lợi nhuận là gì? Tìm hiểu thông tin và cách tính lợi nhuận chính xác nhất

Cách nắm bắt cơ hội trong đầu tư và cuộc sống

Cân nhắc, lựa chọn kỹ lưỡng trong mọi vấn đề

Sẽ có nhiều cơ hội và lựa chọn buộc bạn phải cân nhắc và quyết định. Khi đó, bạn cần tính toán thật kỹ các chi phí cơ hội giữa các phương án xem đâu là phương án mang lại lợi nhuận cao nhất và mang lại hiệu quả tối ưu nhất. 

Hiểu rõ bạn muốn gì

Để đưa ra lựa chọn sáng suốt, bạn nhất định phải xác định được rõ ràng mục tiêu của bản thân là gì, định hướng tương lai như thế nào. Nếu không có mục tiêu rõ ràng, bạn có thể sẽ bị phân vân không biết nên chọn cái nào và để cơ hội đó vụt mất.

Tính toán chi phí cơ hội kỹ lưỡng

Tính toán chi phí cơ hội chính xác giúp bạn dễ dàng so sánh ưu nhược điểm của từng cơ hội và đưa ra quyết định nhanh chóng hơn, đúng đắn hơn. Việc tính toán này đưa cho bạn hình dung rõ ràng hơn về những lựa chọn của bạn và đâu mới là phương án bạn nên theo đuổi.

Nắm bắt cơ hội đầu tư là chìa khóa để bạn đạt được chi phí cơ hội tốt nhất

Một số câu hỏi thường gặp về chi phí cơ hội

Chi phí cơ hội của việc giữ tiền là gì?

Chi phí cơ hội của việc giữ tiền được phản ánh trong lãi suất thị trường, là mức lãi suất mà lẽ ra đã có được nếu như tiền được đầu tư vào các tài sản sinh lãi thay vì được để giữ dưới dạng tiền mặt. 

Xem thêm: Lãi suất thị trường là gì? Đặc điểm, vai trò của lãi suất thị trường

Lý do phát sinh chi phí cơ hội là gì?

Hầu hết trong mọi quyết định của con người đều có loại chi phí này, bởi khi chọn quyết định đó, bạn sẽ phải bỏ qua một lựa chọn khác. Do đó chi phí cơ hội từ những cơ hội bị bỏ qua sẽ phát sinh.

Tìm hiểu những câu hỏi về chi phí cơ hội

Bài tập về chi phí cơ hội

Bài tập 1: Nhà đầu tư A có 100.000.000 USD muốn đầu tư, ông có 2 sự lựa chọn:

Sử dụng tiền đầu tư chứng khoán, lợi nhuận ước tính khoảng 14% mỗi năm, suy ra ông X có thể thu về 14.000.000 USD.
Sử dụng tiền đầu tư trang biết bị sản xuất mới, lợi nhuận ước tính 10% tức khoảng 10.00.000 USD nhờ mua mới tài sản cố định.

Giả sử, ông A lựa chọn đầu tư vào phương án 2. Vậy, OC của ông X là bao nhiêu? Đáp án: 4.000.000 (USD).

Bài tập 2: 

Ông B hiện đang sở hữu căn nhà trên đường trung tâm thành phố và có 3 phương án sử dụng căn nhà này. Kế hoạch cụ thể như sau.

Phương án 1: Ông B trực tiếp bán hàng tạp hóa tại nhà này. Lợi nhuận trung bình mỗi tháng có thể ước tính khoảng 200 triệu đồng. 

Phương án 2: Ông B cho người khác thuê nhà và mở cửa hàng kinh doanh quần áo với 30 triệu đồng mỗi tháng. Đồng thời, ông đăng ký đi làm ở công ty và nhận thu nhập 20 triệu đồng/tháng. Tổng thu nhập của ông B hiện tại là 50 triệu/tháng.

Phương án 3: Ông B cho thuê nhà và ở nhờ nhà với con trai. Ông vẫn kiếm được 40 triệu đồng mỗi tháng mà không cần làm gì cả. Đây được gọi là lợi nhuận thụ động.

Giả sử trường hợp của ông A là phương án thứ hai. Tại thời điểm này, ông ấy bỏ qua lựa chọn tốt nhất, phương án 1.

Chi phí cơ hội là bao nhiêu?
Đáp án: 150 triệu đồng.

Trên đây là những thông tin mà Tikop muốn chia sẻ với người đọc. Hy vọng bạn có thể nắm chắc cách tính chi phi cơ hội để đưa ra những quyết định thông minh và không bỏ lỡ những lợi ích đáng tiếc. Hy vọng bài viết hữu ích với bạn và đón đọc những bài viết Kiến thức tài chính sau!