Hotline (8h-18h | T2-T6): 1900 88 68 57
Email (8h-21h): hotro@tikop.vn

Nền kinh tế thị trường là gì? Đặc trưng của nền kinh tế thị trường

Đóng góp bởi:

Lê Thị Thu

Cập nhật:

21/04/2024

Kinh tế thị trường được xem là “thành quả” trong quá trình phát triển của nền văn minh nhân loại, nhằm thúc đẩy mạnh mẽ đến quá trình sản xuất, kinh doanh của một quốc gia. Tuy nhiên, nền kinh tế thị trường là gì? Đặc trưng của nền kinh tế thị trường như thế nào? Hãy cùng Tikop tìm hiểu chi tiết ngay dưới đây nhé.

Kinh tế thị trường là gì?

Kinh tế thị trường là mô hình kinh tế mà trong đó người bán và người mua tác động lẫn nhau dựa trên quy luật về cung cầu, giá trị để xác định giá, số lượng hàng hóa, dịch vụ trên thị trường,… 

Trong kinh tế thị trường, các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để thu hút khách hàng bằng cách cải tiến sản phẩm, giảm giá hoặc tăng chất lượng dịch vụ. Hình thức cạnh tranh này thúc đẩy sự phát triển kinh tế và khuyến khích sự sáng tạo trong sản xuất và tiêu dùng.

Kinh tế thị trường giúp thúc đẩy kinh tế nhanh chóng

Kinh tế thị trường giúp thúc đẩy kinh tế nhanh chóng

Các chủ thể trong nền kinh tế thị trường

Trong nền kinh tế thị trường sẽ bao gồm các chủ thể chính sau:

  • Nhà nước: Nhà nước có vai trò quan trọng trong việc tạo ra và duy trì một môi trường kinh doanh thuận lợi và công bằng. Chính phủ quy định các quy tắc và quy định về hoạt động kinh doanh, bảo vệ quyền sở hữu và quyền lợi của người tiêu dùng, và can thiệp khi cần thiết để điều chỉnh thị trường.

  • Doanh nghiệp: Đây là các tổ chức hoặc công ty sản xuất hàng hóa và cung cấp dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Xây dựng, hoàn thiện thể chế với tư cách chủ thể quan trọng của kinh tế thị trường là khâu sống còn, tác động lớn đến nền kinh tế.

  • Người tiêu dùng: Đây là những người mua hàng hóa và dịch vụ từ các doanh nghiệp. Người tiêu dùng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra nhu cầu và yêu cầu sản phẩm, đồng thời quyết định việc mua và sử dụng các sản phẩm dựa trên giá cả và chất lượng.

Kinh tế thị trường bao gồm nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng

Kinh tế thị trường bao gồm nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng

Đặc trưng của nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường được xem là “thành quả” đối với nền văn minh nhân loại, sở hữu các đặc điểm riêng biệt so với các tổ chức kinh tế khác. Cụ thể:

  • Kinh tế thị trường đòi hỏi sự đa dạng của các chủ thể kinh tế, hình thức sở hữu cho phép các chủ thể kinh tế tự do tham gia hoạt động sản xuất, tiêu dùng và trao đổi hàng hóa và dịch vụ. Các chủ thể kinh tế sẽ bình đẳng trước pháp luật.

  • Kinh tế thị trường khuyến khích sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp. Sự cạnh tranh tạo động lực để cải tiến sản phẩm và dịch vụ, giảm giá và nâng cao chất lượng, từ đó đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người tiêu dùng.

  • Thị trường đóng vai trò quyết định nhằm phân bổ nguồn lực xã hội qua hoạt động của các thị trường bộ phận. Bởi thị trường bao gồm nhiều thị trường bộ phận khác ghép lại, cụ thể như: thị trường sức lao động, thị trường hàng hóa, thị trường sức lao động,...

  • Sự cạnh tranh, khả năng đổi mới, đầu tư và phát triển công nghệ trong một môi trường thị trường giúp thúc đẩy sự nâng cao chất lượng cuộc sống và tăng trưởng kinh tế.

  • Giá cả và mức độ cung cầu trong kinh tế thị trường được xác định bởi sự giao thoa giữa nguồn cung và sức cầu. Sự biến đổi giá cả tạo động lực cho di chuyển tài nguyên và sự phân phối hiệu quả của các nguồn lực trong nền kinh tế.

  • Nhà nước đóng vai trò là chủ thể nhằm quản lý nhà nước đối với các quan hệ kinh tế. Nhà nước thực hiện đảm bảo sự bình đẳng, ổn định của nền kinh tế,  khuyết tật thị trường.

Kinh tế thị trường đem đến sự cạnh tranh cao

Kinh tế thị trường đem đến sự cạnh tranh cao

Ưu điểm và nhược điểm của nền kinh tế thị trường

4.1 Ưu điểm

Nền kinh tế thị trường sở hữu nhiều ưu điểm nổi bật:

  • Đối với nền kinh tế thị trường, khi lượng cầu cao hơn cung thì giá cả hàng hóa, dịch vụ cũng sẽ tăng, kéo theo lợi nhuận tăng. Việc này giúp tạo điều kiện thúc đẩy về quy mô sản xuất, thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh. 

  • Sự cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường thúc đẩy sự nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ, giảm giá và tăng hiệu suất sản xuất. Các doanh nghiệp phải cạnh tranh để thu hút khách hàng, điều này dẫn đến sự tăng trưởng kinh tế và sự tiến bộ công nghệ.

  • Kinh tế thị trường khuyến khích sự đổi mới và phát triển kinh tế. Sự cạnh tranh và sự tự do kinh doanh tạo động lực cho việc nghiên cứu, phát triển công nghệ, và áp dụng những ý tưởng mới vào sản xuất và dịch vụ. Từ đó, cải thiện về chất lượng cuộc sống và tiềm năng tăng trưởng kinh tế.

  • Nền kinh tế thị trường tạo điều kiện thuận lợi cho sự tự do kinh doanh. Các doanh nghiệp và cá nhân có quyền tự do quyết định về sản phẩm, sản xuất, tiêu thụ, đầu tư và các hoạt động kinh doanh khác nhằm khuyến khích sự sáng tạo, đổi mới và sự năng động trong kinh doanh.

Kinh tế thị trường khuyến khích sự đổi mới và phát triển kinh tế

Kinh tế thị trường khuyến khích sự đổi mới và phát triển kinh tế

4.2 Nhược điểm

Nền kinh tế thị trường đem đến nhiều lợi ích trong quá trình sản xuất, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển. Tuy nhiên, kinh tế thị trường tạo sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo, gây mất bình đẳng trong xã hội. Ví dụ như, việc mất bình đẳng trong các dịch vụ sức khỏe, nhà ở, sản phẩm đối với người có thu nhập thấp hoặc các nhà cạnh tranh nhỏ lẻ bị doanh nghiệp lớn “thâu tóm” dễ dàng.

Ngoài ra, nền kinh tế thị trường có thể xảy ra biến động và rủi ro. Bởi các doanh nghiệp có thể phá sản và người lao động có thể mất việc làm do thay đổi trong cầu và cung. Ví dụ như thay đổi nguồn cung lớn hơn cầu, gây ra tình trạng khủng hoảng thừa.

Kinh tế thị trường tạo khoảng cách giàu nghèo

Kinh tế thị trường tạo khoảng cách giàu nghèo

Lợi ích của nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường mang lại nhiều lợi ích quan trọng cho một quốc gia. Bao gồm:

  • Tăng trưởng kinh tế: Kinh tế thị trường khuyến khích cạnh tranh và khả năng sáng tạo, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình sản xuất cũng như là sự phát triển và tăng trưởng kinh tế. 

  • Đa dạng sản phẩm và lựa chọn: Kinh tế thị trường mang lại đa dạng sản phẩm và dịch vụ cho người tiêu dùng. Các doanh nghiệp cạnh tranh để cung cấp những sản phẩm và dịch vụ tốt nhất với giá cả hợp lý, từ đó người tiêu dùng có nhiều lựa chọn phù hợp với nhu cầu và sở thích cá nhân.

  • Tự do kinh doanh: Kinh tế thị trường tôn trọng quyền tự do kinh doanh của các cá nhân và doanh nghiệp. Người dân và doanh nghiệp có quyền tự do lựa chọn nghề nghiệp, khởi nghiệp và quản lý hoạt động kinh doanh của mình.

  • Tiếp cận thị trường quốc tế: Kinh tế thị trường mở cửa cho tiếp cận thị trường quốc tế nhằm tạo ra cơ hội mở rộng kinh doanh, xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ, tăng cường hội nhập kinh tế với quốc tế.

Kinh tế thị trường tạo sự tự do trong kinh doanh

Kinh tế thị trường tạo sự tự do trong kinh doanh

Các mô hình kinh tế thị trường

Tại Việt Nam, có ba mô hình kinh tế chính, bao gồm: 

  • Mô hình kinh tế thị trường: Cho phép toàn bộ hàng hóa (được công nhận bởi Chính phủ) lưu thông hoàn toàn tự do dựa trên cung và cầu của xã hội.

  • Kinh tế xanh: Là mô hình kinh tế tận dụng nguồn năng lượng tái tạo, loại bỏ các nguồn nhiên liệu có hại nhằm hạn chế rác thải, khí thải để bảo vệ môi trường.

  • Kinh tế kế hoạch hóa tập trung: Đây là mô hình mà Nhà nước sẽ đóng vai trò chính trong việc thay đổi, điều tiết hàng hóa, dịch vụ và giá cả.

Tại sao kinh tế thị trường lại quan trọng?

Kinh tế thị trường quan trọng vì nó đóng vai trò quyết định trong sự phát triển và thịnh vượng của một quốc gia. Cụ thể:

  • Khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới: Kinh tế thị trường tạo môi trường thuận lợi cho sự sáng tạo và đổi mới. Sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp thúc đẩy việc nghiên cứu và phát triển công nghệ mới, cải tiến sản phẩm và quy trình sản xuất nhằm tạo ra sự tiến bộ và đổi mới trong kinh tế.

  • Tăng trưởng kinh tế: Kinh tế thị trường thường đi đôi với tăng trưởng kinh tế. Sự cạnh tranh và hiệu quả trong việc sử dụng tài nguyên khuyến khích doanh nghiệp tăng cường sản xuất và mở rộng hoạt động. Tăng trưởng kinh tế tạo ra việc làm, tăng thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống của người dân.

  • Đa dạng và lựa chọn: Kinh tế thị trường mang lại đa dạng sản phẩm và dịch vụ cho người tiêu dùng. Sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp khuyến khích việc cung cấp các lựa chọn đa dạng, đáp ứng nhu cầu và sở thích của khách hàng. Người tiêu dùng có quyền lựa chọn và tự do mua sắm, tìm kiếm những sản phẩm và dịch vụ tốt nhất.

Kinh tế thị trường mang lại đa dạng sản phẩm và dịch vụ cho người tiêu dùng

Kinh tế thị trường mang lại đa dạng sản phẩm và dịch vụ cho người tiêu dùng

Một số câu hỏi thường gặp

8.1 Kinh tế thị trường ra đời khi nào?

Thực tế, không có có khoảng thời gian chính xác về sự ra đời của kinh tế thị trường mà đó là kết quả của sự tiến hóa và phát triển của các hình thức kinh tế qua nhiều thế kỷ. Bắt đầu ra đời khi có sự trao đổi hàng hóa trên thị trường, giữa người mua và người bán. Kinh tế thị trường càng phát triển mạnh mẽ nhất trong thời kỳ kinh tế hoạt động dựa trên sự phân bổ nguồn lực.

Kinh tế thị trường xuất hiện từ khi có sự trao đổi hàng hóa

Kinh tế thị trường xuất hiện từ khi có sự trao đổi hàng hóa

8.2 Có bao nhiêu nền kinh tế thị trường?

Có 4 nền kinh tế thị trường phổ biến hiện nay, bao gồm: kinh tế thị trường tự do (Free market economy), kinh tế thị trường xã hội (Social Market Economy), kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và kinh tế thị trường tư bản nhà nước.

8.3 Có bao nhiêu mô hình kinh tế thị trường?

Tại Việt Nam, có ba mô hình kinh tế chính, bao gồm: mô hình kinh tế thị trường, kinh tế xanh, kinh tế kế hoạch hóa tập trung.

Kinh tế thị trường xuất hiện từ khi có sự trao đổi hàng hóa

Kinh tế thị trường xuất hiện từ khi có sự trao đổi hàng hóa

8.4 Tại sao phải có kinh tế thị trường?

Kinh tế thị trường có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của một quốc gia. Nó khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới, tạo điều kiện cho tăng trưởng kinh tế, mang lại sự đa dạng và lựa chọn cho người tiêu dùng. 

Đồng thời, kinh tế thị trường cũng tạo động lực để con người tự do cạnh tranh, không ngừng sáng tạo, cải tiến để đáp ứng “cầu” của người tiêu dùng. 

Phía trên là toàn bộ về nền kinh tế thị trường là gì? Đặc điểm của nền kinh tế thị trường để bạn có thể tham khảo. Hy vọng với những thông tin trên sẽ giúp ích cho bạn trong quá trình tìm hiểu về thị trường, kinh tế nhé!

Tích luỹ linh hoạt cùng Tikop

Chỉ từ 50.000 VNĐ
Giao dịch 24/7
An toàn và minh bạch
Rút trước một phần không mất lợi nhuận

Bài viết có hữu ích không?

Xin lỗi bài viết chưa đáp ứng nhu cầu của bạn. Vấn đề bạn gặp phải là gì?

tikop

Cảm ơn phản hồi của bạn !

tikop
Hướng dẫn cách lập kế hoạch chi tiêu cá nhân chi tiết, hiệu quả

KIẾN THỨC CƠ BẢN

Hướng dẫn cách lập kế hoạch chi tiêu cá nhân chi tiết, hiệu quả

Bài toán chi tiêu cá nhân là vấn đề nhiều người suy nghĩ. Nếu bạn đang phân vân về việc dành bao nhiêu thu nhập cho các nhu cầu cơ bản, giải trí, tích lũy, Tikop sẽ hướng dẫn cách lập kế hoạch chi tiêu cá nhân chi tiết, hiệu quả qua bài viết sau nhé!

tikop_user_icon

Phương Uyên

tikop_calander_icon

17/01/2024

Đầu cơ là gì? So sánh khác biệt giữa đầu tư và đầu cơ chi tiết

KIẾN THỨC TÀI CHÍNH

Đầu cơ là gì? So sánh khác biệt giữa đầu tư và đầu cơ chi tiết

Đầu cơ là thuật ngữ phổ biến trong lĩnh vực đầu tư, chứng khoán, đem đến khả năng lợi nhuận cao. Vậy đầu cơ là gì? Tác động của đầu cơ đối với thị trường tài chính như thế nào? Cùng Tikop tìm hiểu chi tiết ngay dưới đây nhé!

tikop_user_icon

Lê Thị Thu

tikop_calander_icon

18/10/2023

Xu hướng đầu tư từ tiền lẻ

KIẾN THỨC TÀI CHÍNH

Xu hướng đầu tư từ tiền lẻ

Hiện nay ở nhiều nước trên thế giới đang có một xu hướng là giới trẻ sử dụng ngày càng nhiều các ứng dụng dịch vụ tài chính trên điện thoại thông minh. Bên cạnh dịch vụ thanh toán thì đầu tư với số tiền lẻ hay một khoản để dành nhỏ đang thu hút mạnh những người thích công nghệ, quan tâm đến tài chính trong bối cảnh lãi suất tiền gửi ở mức thấp và nhận thức của giới trẻ về đầu tư ngày càng tăng.

tikop_user_icon

Tikop

tikop_calander_icon

25/02/2024

Lạm phát là gì? Nên làm gì khi gặp tình trạng lạm phát tăng cao?

KIẾN THỨC TÀI CHÍNH

Lạm phát là gì? Nên làm gì khi gặp tình trạng lạm phát tăng cao?

Lạm phát – tưởng chừng là một khái niệm rất vĩ mô và “đao to búa lớn” toàn thấy trên TV, nên đôi khi ta tặc lưỡi bỏ qua. Chuyện đó đã có chính phủ, thế giới lo. Nhưng suy cho cùng chính nhiều cá nhân chúng ta làm nên một quốc gia. Thế nên hãy nhớ rằng: một khi đã là thành viên của xã hội, lạm phát sẽ tác động đến bạn dù bạn có để ý hay không! Đó là lý do bạn cần phải tìm hiểu xem lạm phát là gì và nên làm gì khi gặp tình trạng lạm phát tăng cao

tikop_user_icon

Phương Uyên

tikop_calander_icon

21/04/2024