Quy tắc 50/30/20: Phân bổ lương cho người mới đi làm

Quy tắc 50/30/20 là gì?

Năm 2005, giáo sư luật  Elizabeth Warren xuất bản cuốn All Your Worth cùng con gái. Trong đó, bà đề xuất cách phân bổ thu nhập sau thuế theo ba nhóm đơn giản - một phương pháp quản lý tài chính cá nhân mà người mới đi làm ở bất kỳ mức lương nào cũng có thể bắt đầu áp dụng ngay.

• 50% cho nhu cầu thiết yếu: những khoản bắt buộc phải trả: tiền thuê nhà, ăn uống hàng ngày, đi lại đến chỗ làm, điện nước internet, bảo hiểm. Đây là những khoản mà nếu không có, cuộc sống bị ảnh hưởng ngay lập tức.

• 30% cho mong muốn: những khoản không bắt buộc nhưng làm cuộc sống dễ chịu hơn: cà phê buổi sáng, đi xem phim cuối tuần, mua quần áo mới, đăng ký các dịch vụ giải trí. Bạn có thể sống thiếu chúng, nhưng chắc chắn không thoải mái bằng.

• 20% cho tiết kiệm và đầu tư: khoản xây dựng tương lai: quỹ khẩn cấp, tiết kiệm trung hạn, đầu tư dài hạn hoặc trả nợ nhanh hơn mức tối thiểu.

Điểm mạnh của quy tắc này là sự đơn giản. Không cần theo dõi từng khoản nhỏ - chỉ cần xác định mỗi khoản chi thuộc nhóm nào trong ba nhóm lớn, rồi giữ tỷ lệ. Nhưng đây là chỗ mà nhiều bài hướng dẫn dừng lại, còn thực tế thì không.

Bảng áp dụng thực tế theo mức lương

Khi áp quy tắc 50/30/20 vào thu nhập thực tế tại Việt Nam, con số trông khá khác so với lý thuyết, đặc biệt ở mức lương thấp.

1. Lương 5 triệu/tháng

Đây là mức phổ biến với người mới ra trường hoặc nhân viên năm đầu ở tỉnh.

Vấn đề nằm ở nhóm thiết yếu. Ở Hà Nội hay TP.HCM, riêng tiền thuê phòng trọ đã dao động 2 - 3 triệu/tháng, chỉ với mức chi phí trên đã chiếm gần hết hoặc vượt toàn bộ phần 50% rồi. Chưa kể ăn uống, xăng xe, điện nước.

Điều chỉnh thực tế cho lương 5 triệu → tạm thời chuyển sang tỷ lệ 60/25/15:

• Thiết yếu (60%): 3.000.000đ
• Mong muốn (25%): 1.250.000đ
• Tiết kiệm (15%): 750.000đ

750.000đ/tháng có thể trông ít. Nhưng sau 12 tháng, bạn có gần 9 triệu mức này đủ làm quỹ khẩn cấp ban đầu. Quan trọng hơn là thói quen được xây từ ngày đầu.

2. Lương 8-10 triệu/tháng

Mức phổ biến với người năm 2 - 3 đi làm, hoặc làm tại tỉnh thành vừa. Lấy mốc 9 triệu làm ví dụ:

Ở mức này, 50% thiết yếu thường đủ trang trải nhà, ăn và đi lại nếu ở ghép hoặc sống khu ngoại ô. Mục tiêu giai đoạn này là giữ đúng tỷ lệ gốc 50/30/20 và tăng dần khoản tiết kiệm theo từng lần lương tăng, không để lối sống phình ra cùng tốc độ với thu nhập.

3. Lương 12-15 triệu/tháng

Đây là vùng bạn có thể bắt đầu tăng tỷ lệ tiết kiệm vượt mức mặc định 20%. Lấy mốc 13 triệu:

Khi lương tăng, chi phí thiết yếu thường không tăng cùng tốc độ sẽ khiến bạn vẫn ở căn phòng cũ, vẫn đi đường cũ. Đây là lúc tận dụng khoảng chênh lệch đó để đẩy thêm vào tiết kiệm thay vì tự nhiên nâng mức sinh hoạt lên cho tương xứng với con số trên bảng lương.

Cách điều chỉnh khi lương thấp hoặc sống ở thành phố lớn

1. Khi 50% không đủ thiết yếu

Đây là tình huống phổ biến nhất với người mới đi làm tại Hà Nội và TP.HCM. Giải pháp không phải cắt tiết kiệm mà tạm thời điều chỉnh sang 60/25/15 hoặc thậm chí 65/20/15, đặt mục tiêu đưa về gần tỷ lệ 50/30/20 hơn theo từng năm khi thu nhập cải thiện.

Ranh giới quan trọng cần giữ: nhóm thiết yếu phải thực sự là "thiết yếu". Nếu bạn xếp cà phê buổi sáng vào đây thì đó không phải điều chỉnh, đó là gian lận với chính mình.

2. Cách giảm chi phí thiết yếu

Ba khoản có thể cắt giảm ngay mà không ảnh hưởng nhiều đến chất lượng sống:

• Ở ghép: Chia đôi tiền thuê, chia đều điện nước. Tiết kiệm được 1 - 2 triệu/tháng ngay lập tức.

• Nấu ăn ở nhà: Một bữa cơm nấu khoảng 20-30.000đ so với 50 - 70.000đ ăn ngoài. Nấu 3 - 4 bữa/tuần tiết kiệm được 300 - 400.000đ/tháng.

• Đi xe máy: Quãng đường 10km mỗi ngày bằng xe máy so với Grab chênh nhau 50 - 100.000đ/ngày, tức 1 - 3 triệu/tháng.

Gộp lại, ba khoản này giải phóng 2 -  4 triệu/tháng để đưa tỷ lệ tiết kiệm về gần mức mục tiêu, dù không ai chia sẻ những điều này lên mạng xã hội.

3. Không bao giờ hi sinh 100% khoản tiết kiệm

Đây là nguyên tắc không thương lượng trong cách phân bổ tiền lương hàng tháng, dù thu nhập thấp đến đâu.

Khi tiền eo hẹp, phản ứng tự nhiên là "tháng này khó quá, để dành tháng sau". Tháng sau lại khó. Rồi không bao giờ bắt đầu.

Tiết kiệm 200.000đ/tháng không xây giàu được nhưng nó xây thói quen. Và thói quen mới là tài sản quan trọng nhất giai đoạn đầu đi làm. Nếu bạn đang xây thói quen tiết kiệm định kỳ, ứng dụng tích lũy như Tikop cho phép bắt đầu từ 50.000đ với lợi nhuận4,6 - 7,5%/năm tùy kỳ hạn, phù hợp khi muốn để tiền riêng không tiêu linh tinh mà vẫn có thể rút khi thực sự cần.

Xem thêm: 10 thói quen giúp bạn tự cho tài chính

3 sai lầm hay gặp khi áp dụng quy tắc 50/30/20

1. Sai lầm 1 - không coi tiết kiệm như chi phí bắt buộc

Đa số người xử lý tiết kiệm theo thứ tự: chi tiêu xong, còn dư bao nhiêu thì để dành. Kết quả thường là không còn gì để dành.

Tiết kiệm cần được xử lý như tiền thuê nhà - chuyển đi ngay khi nhận lương, trước khi chi bất cứ thứ gì khác. Hãy coi khoản 20% đó như một hóa đơn bắt buộc phải trả, cho bản thân tương lai.

2. Sai lầm 2 - để nhóm "mong muốn" quá lỏng lẻo

30% cho mong muốn nghe có vẻ rõ ràng, nhưng trên thực tế ranh giới rất mờ. Đăng ký gym là thiết yếu hay mong muốn? Mua điện thoại mới là đầu tư hay tiêu xài? Khi ranh giới không rõ, tiền tự nhiên chảy sang nhóm này nhiều hơn dự tính.

Giải pháp: đặt con số cứng cho nhóm mong muốn, không phải tỷ lệ. Nếu mức mong muốn của bạn là 2 triệu/tháng - khi đến 2 triệu thì dừng.

3. Sai lầm 3 - không cập nhật lại khi lương tăng

Khi lương tăng từ 8 lên 12 triệu, nhiều người tự động nâng cả ba nhóm theo tỷ lệ cũ. Kết quả: sống tốt hơn nhưng không tiết kiệm được nhiều hơn bao nhiêu.

Mỗi lần lương tăng, hãy chủ động quyết định phần tăng thêm đi đâu. Nguyên tắc tốt: đưa ít nhất 50% phần lương tăng thêm vào nhóm tiết kiệm, phần còn lại mới nâng mức sinh hoạt.

Bắt đầu từ tháng này, không phải tháng sau

Quy tắc 50/30/20 không hoàn hảo với mọi người và không cần phải hoàn hảo. Điều quan trọng hơn là có một hệ thống và bắt đầu ngay, dù là phiên bản 60/25/15 điều chỉnh theo thực tế lương thấp của bạn.

Tháng đầu tiên, bạn sẽ vượt ngân sách. Tháng thứ hai, ít hơn một chút. Tháng thứ ba, bạn bắt đầu thấy được. Đó là cách thói quen tài chính vận hành không phải bằng ý chí, mà bằng lặp lại.

Bước tiếp theo sau khi nắm được cách phân bổ tiền lương theo quy tắc 50/30/20: thiết lập tiết kiệm tự động để tiền tự chuyển đi trước khi bạn kịp tiêu vào thứ khác. Nếu bạn muốn đặt mục tiêu cụ thể cho khoản 20% đó, cần đặt ra câu hỏi bao nhiêu tháng để có quỹ khẩn cấp, khi nào nên bắt đầu đầu tư.

→ Xem thêm: Cách thiết lập quỹ khẩn cấp cho người mới đi làm

Còn nếu mức lương hiện tại của bạn là 5 triệu và cần hướng dẫn chi tiết hơn: Cách tiết kiệm với mức lương 5 triệu